Hafif çelik projede en pahalı hata, yanlış malzeme değil eksik malzemedir. Profiller sahaya gelir, montaj ekibi hazırdır, ama ankraj gelmemiştir. Ya da duvar kurulur, kaplama levhasının siparişi unutulmuştur. Her eksik kalem, ekibin beklemesi demektir.

Bu yazı, hafif çelik sistemle iş yapan müteahhit ve prefabrik firmaları için hazırlanmış bir sipariş kontrol listesidir. Malzemeleri altı grupta topladık, her grup için siparişte sorulması gerekenleri yazdık.

Hafif çelik yapı 6 malzeme grubundan oluşur

İlk iki grup taşıyıcı sistem tedarikçisinden gelir. Diğerleri genellikle ayrı tedarik edilir ve müteahhidin takibindedir. Aşağıda her grubu tek tek ele alıyoruz.

1. Taşıyıcı profiller

Yapının iskeletini oluşturan, galvanizli sactan soğuk şekillendirilmiş profillerdir. Projede genellikle şu elemanlar yer alır:

• Duvar dikmeleri: Düşey yükü taşıyan ana elemanlar.
• Alt ve üst başlıklar (raylar): Dikmeleri alttan ve üstten bağlayan yatay elemanlar.
• Lentolar: Kapı ve pencere boşluklarının üstünde yükü aktaran elemanlar.
• Döşeme kirişleri: Kat döşemesini taşıyan elemanlar.
• Çatı makasları ve aşıklar: Çatı yükünü duvarlara aktaran sistem.
• Diyagonal ve çapraz elemanlar: Yatay yüklere (deprem, rüzgâr) karşı rijitlik sağlayan elemanlar.

Siparişte kontrol edin:

• Sac kalitesi nedir? Yapısal sınıf mı?
• Her eleman için sac kalınlığı projede belirtildiği gibi mi?
• Galvaniz kaplama miktarı belirtilmiş mi?
• Toplam tonaj ve fire oranı teklifte ayrı ayrı görünüyor mu?
• Profiller hangi formda gelecek: proje boylarında kesilmiş mi, servis delikleri açılmış mı, montaj sırasına göre işaretlenmiş mi?

2. Bağlantı elemanları

Profiller ne kadar kaliteli olursa olsun, yapının taşıma kapasitesi büyük ölçüde birleşimlerde belirlenir. Hafif çelikte zayıf halka çoğu zaman profil değil bağlantıdır. Başlıca bağlantı elemanları şunlardır:

• L köşe bağlantıları: Kirişlerin dikmelere, aşıkların taşıyıcıya bağlandığı düğüm noktalarında kullanılır.
• Gijon (dişli çubuk): Duvar ve çatıdaki X-çapraz sistemlerin gergi elemanıdır.
• Kare pul: Geniş temas yüzeyiyle yükü ince sac üzerine dağıtır.
• Trapez vida (kendinden delen vida): Ön delme gerektirmeden sacları ve kaplamaları birbirine sabitler.
• Çelik dübel: Karkasın beton temele mekanik olarak sabitlenmesinde kullanılır.

Siparişte kontrol edin: Vida tipi ve adedi, projedeki bağlantı detayından çıkmalıdır. “Biz genelde şu kadar gönderiyoruz” yaklaşımı, sahada ya eksik ya fazla malzeme demektir.

3. Temel bağlantısı: ankraj ve hold-down

Hafif çelik yapı hafiftir. Bu bir avantajdır ama aynı zamanda rüzgâr ve deprem etkisinde yapının kayma ve kalkma eğilimine karşı temele sağlam bağlanması gerektiği anlamına gelir.

• Ankrajlar: Alt başlığı temele sabitler, kaymayı önler. Mekanik veya kimyasal olabilir.
• Hold-down setleri: Perde duvar uçlarında yapının yukarı kalkmasını önler.
• Alt başlık altı conta / ayırıcı bant: Çelik ile beton arasında nem ve ses köprüsünü keser.

Temel toleransı ve ankraj uygulamasındaki saha hataları için: Hafif Çelikte Temel ve Ankraj: Montaj Öncesi Sahada Yapılan 7 Hata

4. Kaplama levhaları

Kaplama levhaları iskeleti kapatmakla kalmaz; doğru detaylandırıldığında duvarın rijitliğine de katkı verir. Bu yüzden levha tipi ve vidalama aralığı statik projeyle uyumlu olmalıdır.

• OSB: Dış duvar, döşeme ve çatıda yaygın kullanılır. Nemli koşullar için uygun sınıfta (OSB/3) seçilmelidir.
• Alçı levha: İç yüzeylerde kullanılır. Yangın dayanımı istenen bölümlerde yangına dayanıklı tip, ıslak hacimlerde neme dayanıklı tip seçilir.
• Çimento esaslı levha: Islak hacimlerde ve dış cephede, neme ve darbeye dayanım gereken yerlerde kullanılır.

Siparişte kontrol edin: Levha kalınlığı ve tipi projede belirtilmiş mi? Yangın dayanımı istenen duvarlar işaretlenmiş mi? Levha kesim firesi siparişe eklenmiş mi?

5. Yalıtım ve membranlar

Hafif çelik duvarın içi boştur ve bu boşluk doğru doldurulmazsa ısı, ses ve nem sorunları yaşanır. Bu grup yapının konforunu belirler.

• Isı ve ses yalıtımı: Profil aralarına taş yünü veya cam yünü yerleştirilir. Taş yünü, yangın performansı nedeniyle sıkça tercih edilir.
• Dış cephe yalıtımı: Profillerin oluşturduğu ısı köprülerini kesmek için dış yüzeyde sürekli bir yalıtım katmanı uygulanır.
• Su yalıtım / rüzgâr bariyeri membranı: Dış tarafta yer alır; suyu ve rüzgârı keser, buharın dışarı çıkmasına izin verir.
• Buhar kesici: İç tarafta, iklim koşullarına göre kullanılır; iç ortamdaki nemin duvar içine girip yoğuşmasını engeller.

Membran sırası yanlış kurulursa duvar içinde yoğuşma olur ve bu, yıllar içinde ciddi hasara yol açar. Konuyla ilgili: Hafif Çelik Sistemlerde Nem Yönetimi · Hafif Çelik Yapılarda Yangın Güvenliği

6. Çatı ve cephe kaplaması

Dış kabuk, yapıyı hava koşullarından koruyan son katmandır. Seçenekler projeye göre değişir:

• Çatı: Kiremit, shingle, sandviç panel veya metal kaplama. Kaplama tipi çatı ölü yükünü, dolayısıyla makas tasarımını doğrudan etkiler.
• Cephe: Mantolama, siding, kompozit panel veya taş/tuğla görünümlü sistemler.

Hangi kalem kimden gelir?

Sipariş vermeden önce 8 soru

Bu sekiz sorunun cevabı yazılı olarak elinizdeyse, sahada eksik malzeme yüzünden durma riski büyük ölçüde ortadan kalkar. Yeni yönetmelikle birlikte malzeme belgelerinin önemi de arttı: Hafif Çelik Binalar Yönetmeliği: 2027’de Ne Değişiyor?

Projeniz henüz çizilmediyse

Malzeme listesi projeden çıkar. Proje yoksa liste de tahmindir. Korgun Grup, talep halinde hafif çelik sistemin tasarımını da yapar; mimari projeniz üzerinden taşıyıcı sistem kurgulanır ve sipariş buna göre hazırlanır. Ayrıntı: Hafif Çelik Tasarım

Sonuç

Hafif çelik yapıda malzeme listesi altı gruptan oluşur ve bunların yalnızca ikisi taşıyıcı sistem tedarikçisinden gelir. Geri kalanını müteahhit ayrıca planlar. Sorun genellikle bu iki dünyanın arasında, kimsenin üstlenmediği kalemlerde çıkar: ankraj, hold-down, belge, teslim takvimi.

Siparişten önce “bu kalem kimde?” sorusunu her grup için sormak, sahadaki en pahalı bekleme günlerini önler.

Sık Sorulan Sorular

Hafif çelik yapıda hangi malzemeler kullanılır?
Altı ana grup vardır: taşıyıcı profiller, bağlantı elemanları, temel bağlantısı (ankraj ve hold-down), kaplama levhaları (OSB, alçı levha, çimento esaslı levha), yalıtım ve membranlar, çatı ve cephe kaplaması.

Hafif çelik tedarikçisi hangi malzemeleri verir?
Taşıyıcı sistem tedarikçisi genellikle profilleri ve bağlantı elemanlarını sağlar. Kaplama, yalıtım, çatı ve cephe malzemeleri çoğunlukla ayrı tedarik edilir. Ankraj ve hold-down setlerinin kimden geleceği teklif aşamasında netleştirilmelidir.

Hafif çelikte bağlantı elemanları neden önemlidir?
Hafif çelik yapının taşıma kapasitesi büyük ölçüde birleşimlerde belirlenir. Vida, köşe bağlantısı, gijon ve pul gibi elemanların tipi ve adedi projedeki bağlantı detayına uygun olmalıdır.

Hafif çelik duvarda hangi yalıtım kullanılır?
Profil aralarına taş yünü veya cam yünü yerleştirilir; dış yüzeyde ısı köprülerini kesen sürekli bir yalıtım katmanı uygulanır. Dışta su yalıtım/rüzgâr bariyeri membranı, içte iklime göre buhar kesici kullanılır.

Siparişte en sık unutulan malzeme hangisidir?
Ankraj ve hold-down setleri. Bu kalemin teklif kapsamında olup olmadığı yazılı olarak netleştirilmezse taşıyıcı sistem sahaya geldiğinde montaj başlayamaz.

Korgun Grup hangi malzemeleri tedarik eder?
Korgun Grup, müteahhit ve prefabrik firmalarına S280 sac kalitesinde, galvanizli taşıyıcı profilleri ve bağlantı elemanlarını tedarik eder. Talep halinde hafif çelik sistemin tasarımı da yapılır.