ÖZET
“Hafif çelikte metrekareye kaç kg gider?” sorusunun tek bir cevabı yok. Kesin değer statik projeden çıkar, tahminden değil.
Bu yazıda metrajın nasıl hesaplandığını, birim ağırlık formülünü, fire payının nereden doğduğunu ve teklif karşılaştırırken kg rakamının neden tek başına yetmediğini anlatıyoruz.
Müteahhit veya prefabrik firması bir hafif çelik tedarikçisini aradığında ilk soru neredeyse her zaman aynı: “Metrekareye kaç kilo gidiyor, kilosu kaç lira?”
Soru mantıklı. Çünkü hafif çelik sistem kg üzerinden fiyatlanır ve bütçenin en kritik kalemidir. Ama bu soruya tek bir sayıyla cevap veren tedarikçi, size tahmin söylüyor demektir. Gerçek rakam projeden çıkar.
Bu yazı, metrajın nasıl çıkarıldığını ve gelen kg rakamını nasıl kontrol edeceğinizi anlatıyor.
“Metrekareye kaç kg” neden tek bir sayı değil?
Aynı 100 m² alan için çelik tonajı ciddi şekilde farklı çıkabilir. Değişkenler şunlar:
KAT SAYISI
Alt kat elemanları üst katların yükünü taşır. İkinci kat, birinci kattan daha ağır bir alt yapı ister.
AÇIKLIK
Desteksiz geçilen mesafe büyüdükçe kesit büyür, kalınlık artar. Salon açıklığı tonajı doğrudan etkiler.
KAR VE RÜZGÂR
Erzurum ile Antalya aynı projede aynı çatı metrajını vermez. Bölgesel yükler hesaba girer.
DEPREM YÜKÜ
Perde duvar yoğunluğu ve bağlantı detayı değişir. Daha çok diyagonal, daha çok profil demektir.
AKS ARALIĞI
Dikmeler 40 cm’de mi, 60 cm’de mi? Bu tek karar duvar metrajını belirgin şekilde oynatır.
KAPLAMA YÜKÜ
Çift kat alçı levha, şap, seramik… Ölü yük arttıkça döşeme elemanları büyür.
Ön bütçe için kaba aralık: Konut tipi hafif çelik yapılarda yaygın olarak kullanılan aralık metrekareye 20–50 kg taşıyıcı profildir. 100 m² tek katlı bir yapı tipik olarak 2,5–3 ton civarına denk gelir.
Bu aralık yalnızca ön fikir içindir. Sözleşmeye, siparişe veya kesin bütçeye temel alınmaz. Kesin metraj statik projeden çıkar.
Metraj nasıl çıkarılır? 5 adım
Doğru metraj bir tahmin işi değil, bir sayım işidir. Sıra şöyle:
1. Statik proje tamamlanır. Kesitler, kalınlıklar, aks aralıkları ve bağlantı detayları mühendis tarafından belirlenir. Bu adım atlanırsa geri kalan her şey tahmindir.
2. Eleman listesi çıkarılır. Duvar dikmeleri, üst ve alt başlıklar, döşeme elemanları, çatı makasları, diyagonaller ve lento elemanları ayrı ayrı sayılır.
3. Her kesit için toplam boy bulunur. “90×45 / 1,0 mm → 1.240 metre” gibi. Metraj aslında bir metretül tablosudur.
4. Birim ağırlıkla çarpılır. Her kesitin kg/m değeri ile toplam boyu çarpılır, kesit kesit tonaj bulunur ve toplanır.
5. Fire payı eklenir. Üretim ve kesim kaynaklı kayıp, net metrajın üzerine binen son kalemdir.
Birim ağırlık nasıl hesaplanır?
Profilin kg/m değeri katalogdan okunur ama kontrol edilebilir bir rakamdır. Soğuk şekillendirilmiş bir profilin ağırlığı, onu oluşturan düz sacın ağırlığından başka bir şey değildir:
BİRİM AĞIRLIK FORMÜLÜ
kg/m = Açınım (m) × Kalınlık (m) × 7.850
7.850 kg/m³, çeliğin yoğunluğudur. Galvaniz kaplama bu değerin üzerine yaklaşık %1 ekler.
Açınım, profil açılıp düzleştirildiğinde ortaya çıkan sac genişliğidir. Bir C profilde gövde, iki flanş ve iki dudak ölçüsü toplanarak bulunur:
Örnek hesap: Gövde 90 mm, flanşlar 2 × 45 mm, dudaklar 2 × 10 mm
Açınım = 90 + 90 + 20 = 200 mm = 0,200 m
Kalınlık 1,0 mm = 0,001 m
kg/m = 0,200 × 0,001 × 7.850 = 1,57 kg/m
Dikkat: Elinizdeki katalog değeri kendi hesabınızla uyuşmuyorsa sorun. Fark genelde açınım ölçüsünden, büküm paylarından veya sac kalınlığı toleransından gelir. Aradaki sapma ciddiyse teklifteki tonaj da ciddi şekilde sapar — ve bunu sahada kamyon geldiğinde fark etmek istemezsiniz.
Fire payı: nereden doğar, ne kadar olmalı?
Fire, işlenen sac ile nihai profile dönüşen sac arasındaki kayıptır. Hafif çelikte üç yerden doğar:
- Boy optimizasyonu: Hattan çıkan profil proje boylarına bölünürken artan uçlar kullanılamaz.
- Kesim ve delik işlemleri: Servis delikleri, açılı kesimler ve bağlantı hazırlıkları malzeme götürür.
- Hat başlangıç ve bitiş kayıpları: Rulo değişiminde hattın ilk ve son metreleri standart dışı kalır.
Fire payı tedarikçiden tedarikçiye değişir ve doğrudan sizin ödediğiniz tonaja binen bir maliyettir. Teklifte ayrı görünmüyorsa, görünen kg rakamının içinde erimiş demektir.
KORGUN GRUP’TA FİRE ORANI
%2,5
Üretim CNC tabanlı roll form şekillendirme hattında, proje boylarına göre optimize edilerek yapılır. Fire oranı sözlü bir vaat değil, hattın ölçülen çıktısıdır.
Katalog kilosu mu, kantar kilosu mu?
Metraj tablosu bir hesaptır. Kamyona yüklenen ise fiziksel maldır. Bu ikisi arasındaki farkı kapatan tek şey tartıdır.
Sahada en sık yaşanan anlaşmazlık şu: İrsaliyede yazan tonaj hesap tablosundan geliyor, gerçekte yüklenen miktar ise hiç tartılmamıştır. Eksik gelen malzeme montaj sırasında ortaya çıkar ve işi durdurur.
Korgun Grup’ta yükleme kantar kontrollüdür. Sevk edilen tonaj hesaplanan değil, tartılan değerdir. Teklif aldığınız her firmaya sorun: “Yükleme kantardan geçiyor mu, irsaliyedeki tonaj nereden geliyor?”
Teklifleri karşılaştırırken kg fiyatı yetmez
İki teklifte kilo fiyatı aynı olsa bile ödeyeceğiniz toplam farklı olabilir. Karşılaştırmayı şu altı kalem üzerinden yapın:
- Sac kalitesi: Yapısal sınıf mı, daha düşük akma dayanımlı bir sac mı? Korgun Grup’ta S280 kullanılır.
- Sac kalınlığı: Hangi elemanda hangi kalınlık? Kalınlık değişimi tonajı ve dayanımı birlikte değiştirir.
- Galvaniz miktarı: Kaplama değeri belirtilmiş mi? Yeni yönetmelikle bu, yapının bulunduğu ilin korozyon sınıfına bağlı bir karar haline geldi.
- Fire oranı: Yüzde kaç, ve teklifte ayrı mı gösteriliyor?
- Tartı yöntemi: Kantar kontrolü var mı?
- Termin ve sevkiyat: Üretim süresi ve teslim planı net mi?
Bunları vermeyen teklif eksik tekliftir. Kilosu ucuz görünen tedarikçi, farkı düşük sac sınıfı veya yüksek fire ile kapatıyor olabilir.
Sac sınıfı konusunda ayrıntı için: S280 mi DX51 mi? Hafif Çelikte Sac Kalitesi · Galvaniz ve denetim tarafı için: Hafif Çelik Binalar Yönetmeliği: 2027’de Ne Değişiyor?
Metrajda en sık yapılan 4 hata
1. Brüt alan üzerinden kg tahmini yapmak. Teras, balkon ve çatı eğimi ayrı hesaplanmazsa metraj eksik kalır.
2. Bağlantı elemanlarını unutmak. Vida, bulon, ankraj plakası ve hold-down setleri profil tonajının içinde değildir, ayrı kalemdir.
3. Fire payını hiç eklememek. Net metrajla sipariş verilirse saha malzemesiz kalır.
4. Eski projenin kg/m² değerini yeni projeye uygulamak. Farklı açıklık, farklı bölge, farklı kat sayısı — farklı tonaj.
Teklif isterken hazır olması gereken bilgiler
- Mimari proje (kat planları ve kesitler)
- Kat sayısı ve toplam inşaat alanı
- Yapının bulunduğu il ve ilçe (kar, rüzgâr, deprem ve korozyon sınıfı için)
- Kullanım amacı: konut, ofis, sosyal tesis, depo
- Planlanan kaplama ve döşeme sistemi
- Varsa statik proje ve eleman listesi
- Hedef termin tarihi
Statik proje henüz yoksa sorun değil; bu durumda alacağınız rakam ön bütçe rakamıdır ve öyle değerlendirilmelidir.
Sonuç
Hafif çelikte metraj, tedarikçinin inisiyatifine bırakılacak bir konu değil. Kilo fiyatı pazarlığından önce sorulması gereken dört soru var: kesitler ne, kalınlıklar ne, fire kaç, tartı nasıl yapılıyor.
Bu dört soruya net cevap veren tedarikçi, sahada da net olur.
PROJENİZ İÇİN METRAJ
Mimari projenizi gönderin, metrajı ve teklifi çıkaralım.
Korgun Grup, müteahhit ve prefabrik firmalarına hafif çelik sistem tedarik eder. S280 sac kalitesi, CNC tabanlı roll form üretim, %2,5 fire oranı ve kantar kontrollü yükleme ile Ankara’dan Türkiye geneline tedarik yapıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Hafif çelikte metrekareye kaç kg profil gider?
Konut tipi yapılarda yaygın kullanılan aralık metrekareye 20–50 kg taşıyıcı profildir. Kesin değer; kat sayısı, açıklık, aks aralığı, bölgesel kar-rüzgâr-deprem yükleri ve kaplama sistemine göre statik projeden çıkar.
100 metrekare hafif çelik yapı kaç ton çelik ister?
Tek katlı bir yapıda tipik olarak 2,5–3 ton civarındadır. Bu bir ön bütçe rakamıdır; iki katlı veya büyük açıklıklı bir projede tonaj belirgin şekilde artar.
Profilin kg/m değeri nasıl bulunur?
kg/m = açınım (m) × kalınlık (m) × 7.850 formülüyle hesaplanır. Açınım, profilin gövde, flanş ve dudak ölçülerinin toplamıdır. Galvaniz kaplama bu değere yaklaşık %1 ekler.
Fire payı ne demek, teklife dahil midir?
Fire, üretim ve kesim sırasında kullanılamayan malzeme kaybıdır. Doğrudan ödenen tonaja biner. Korgun Grup’ta fire oranı %2,5’tir.
Kantar kontrollü yükleme neden önemli?
İrsaliyedeki tonajın hesap tablosundan değil fiili tartımdan gelmesini sağlar. Böylece sahada eksik malzeme kaynaklı duruş riski ortadan kalkar.
Teklif almak için statik proje şart mı?
Hayır. Mimari proje, kat sayısı, inşaat alanı ve yapının bulunduğu il ile ön bütçe çıkarılabilir. Kesin metraj ve sipariş için statik proje gerekir.
